ރާއްޖޭގެ ދެކުނުން އޮންނަ ޗާގޯސްގެ ރަށްތަކާ ގުޅޭ މައްސަލައިގައި ނިމިދިޔަ އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރުން ނިންމި ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް އިޔާދަނުކުރެވޭ ވަރުގެ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބުނު މައްސަލަ ބަލަން ހާއްސަ އިންކުއަރީ ކޮމިޝަނެއް އުފައްދަން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ނިންމަވައިފި އެވެ.

މި އަހަރުގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މަސައްކަތް ފެށުމަށް ބޭއްވި ޖަލްސާގައި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ ބަޔާން އިއްވަވަމުން ރައީސް ވިދާޅުވީ، ޗާގޯސް މައްސަލައިގަ ކުރީ ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ގެއްލުން ލިބިފައިވާތީ، އެކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ސުވާލުކޮށް، ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އަޅަން ހާއްސަ އިންކުއަރީ ކޮމިޝަނެއް އުފައްދަން ނިންމަވާފައިވާ ކަމަށް.

"ނިމިދިޔަ ސަރުކާރުން ނިންމާފައިވާ ބައެއް ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން ދިވެހިދައުލަތަށް އިޔާދަ ނުކުރެވޭނެ ބޮޑެތި ގެއްލުން ލިބުނު. އެހެންވީމަ އެ ނިންމެވުން ނިންމެވި ފަރާތްތަކާ ސުވާލުކޮށް ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ހާއްސަ އިންކުއަރީ ކޮމިޝަނެއް އުފައްދަން ނިންމައިން" ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.

މީގެއިތުރުން ރައިސް ވިދާޅުވީ، ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހު 2022 ވަނަ އަހަރު މޮރިޝަސްގެ ބޮޑުވަޒީރަށް ފޮނުއްވި ސިޓީ އަނބުރާ ގެންނަވަން ނިންމަވާފަ ކަމަށާއި، ދިވެހީންގެ ބިމުން ވެލިފުކެއްގެ މިންވަރު ވެސް، ދިވެހީންގެ ދޫކޮށްލައިގެންނުވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފަ އެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކުރީ ސަރުކާރުން ރާއްޖޭގެ އިކޮނޮމިކް ޒޯންގެ ބައެއް ޗާގޯސްއަށް ފުށުއަރާކަމަށް ބުނެ، ރާއްޖެއާ ދެކޮޅަށް، މޮރިޝަސް އިން ހުށަހެޅި މައްސަލައިގައި ކުރީ ސަރުކާރުން ބައިވެރިވެ، ރާއްޖޭގެ އިކޮނޮމިކް ޒޯންގެ ބޮޑު ބައެއް ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމަށް ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ރައީސް ވިދާޅުވީ މިދިޔަ ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް އިޔާދަނުކުރެވޭ ވަރުގެ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ. އެހެންވެ މި މައްސަލަ ބަލަން އުފައްދާ ކޮމިޝަނުން އެ ނިންމެވުންތައް ނިންމެވި ފަރާތްތަކާއި ސުވާލުކޮށް، ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އަޅަން ޖެހޭ ނަމަ އެކަން ކޮށް، އެފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރުނުވާނެ ކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އަޅާނެ ކަމަށެވެ.

ރައީސް އިތުރަށް ވަނީ، އިޓްލޮސްގެ ނިންމުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުނު ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު ހޯދުމަށް ގާނޫނީ މަސައްކަތްތައް ފަށައި، ދިރާސާ ރިޕޯޓާ އެއްގޮތަށް ފިޔަވަޅުތައް އަޅަން ސަރުކާރުން ވަނީ ފަށާފަކަމަށެވެ. އަދި ކުރީ ސަރުކާރުން ދޫކޮށްލި މި ސަރަހައްދު އަނބުރާ ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރުމަށް ބަންޑާރަ ނައިބަށްވެސް މިހާރު ވަނީ އަންގަވާފަ ކަމަށާއި އެ ކޮމިޓީގެ ރިޕޯޓު މިދިޔަ މަހު 22 ގައި އެމަނިކުފާނަށް ހުށަހަޅައިފައިވާ ކަމަށް ވެސް ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.

ޗާގޯސްއަކީ، 1814 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އިނގިރޭސިންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތް ރަށްތަކެކެވެ. 1960 އާއި 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒު ޑިއޭގޯ ގާސިއާއަށް ޖާގަ ދިނުމަށްޓަކައި އިނގިރޭސިވިލާތުން ވަނީ އެ ރަށްތަކުން ޗާގޯސްގަ އޭރު އުޅުނު މީހުން ގަދަކަމުން ބާލުވާފަ އެވެ. އޭރު އެތަނުގެ އާބާދީއަކީ ގާތްގަޑަކަށް 2،000 މީހުންނެވެ. އިިނގިރޭސިން ޗާގޯސްގެ ރަށްތަކަށް ވެރިވެގަތީ 1965 ވަނަ އަހަރު މޮރިޝަސް އެ ގައުމުގެ އިސްތިއުމާރުގެ ދަށުގައި އޮތްއިރެވެ. އަދި، ޑިއެގޯ ގާސިއާގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް ގާއިމުކޮށް ހިންގުމަށް ކުއްޔަށް ދީފައިވަނީ 2036ގެ ނިޔަލަށެވެ.

ޗާގޯސްގެ މައްސަލައިގައި މޮރިޝަސް އިން ވަނީ 2018 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސި ވިލާތް އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (އައިސީޖޭ) އަށް ގެންގޮސްފަ އެވެ. އޭގެ އެއް އަހަރު ފަހުން، 2019 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ޗާގޯސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އޮންނާނީ މޮރިޝަސް އަށް ކަމަށެވެ.

މީގެއިތުރުން، މޮރިޝަސް އިން ވަނީ އިންޓަނޭޝަނަލް ޓްރައިބިއުނަލް ފޯ ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ (އިޓްލޮސް) އަށްވެސް މައްސަލަ ހުށަހަޅާފަ އެވެ. އެއީ ޗާގޯސްއަށް ހިނގާނީ މޮރިޝަސްގެ ބާރު ކަމަށް ވާތީ ދިވެހިރާއްޖެ އާއި ޗާގޯސްގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދާ ފުށުއަރާ ހިސާބުގެ އިން ވަކިކޮށްދިނުމަށެވެ. އިޓްލޮސް އިން ވެސް ނިންމީ ޗާގޮސްގެ މައްޗަށް އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ބާރު ނުހިނގާނެ ކަމަށެވެ.