ޗާގޯސްގެ މައްޗަށް އެހެން އެއްވެސް ގައުމަކަށްވުރެ ރާއްޖެއަށް އޮތް ހައްގުކަން ބޮޑުކަމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ.މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.
ރައީސް މިފަދައިން ވިދާޅުވީ، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ނޫހެއް ކަމަށްވާ "އެކްސްޕްރެސް" އަށް ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި އެވެ. ރައީސް ވިދާޅުވީ، ޗާގޯސްގެ މައްޗަށް ސިޔާދަތީ ބާރު ހޯދުމަށް މޮރިޝަސްއަށް ވުރެ ބޮޑަށް، ޖިއޮގްރަފީގެ ގޮތުންނާއި ތާރީހީ ގޮތުންނާ އަދި ގާނޫނީ ގޮތުން ވެސް ރާއްޖެއަށް މާ ހައްގުކަން ބޮޑު ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ޗާގޯސް ރާއްޖެއަށް ގާނޫނީގޮތުން ލިބުން ހައްގުކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވި އެވެ.
މީގެއިތުރުން ރައީސް ވަނީ، އިނގިރޭސި ސަރުކާރާއެކު މި މައްސަލައިގަ އެކި ފަހަރުމަތިން ދިވެހި ސަރުކާރުން މަޝްވަރާ ކުރައްވާފައިވާކަން ވެސް ފާހަގަކުރައްވާފަ އެވެ. އަދި މިކަމަކީ ހަމައެކަނި ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިޔާސަތާއި ގުޅޭ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށާއި، މިކަމަކީ ހަގީގަތްތަކާއި އިންސާފާ އަދި ޒަމާންވީ އެކުވެރި ބައިވެރިއެއްގެ އަޑުއެހުމާ ގުޅުންހުރި މައްސަލައެއް ކަމަށް ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.
ރައީސް އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، ޗާގޯސްގެ ރަށްތަކާ ރާއްޖެއާ ތާރީހީ ގުޅުންތަކެއްވާ ކަމަށާއި އެކަމާ ގުޅޭ ބައެއް ހެކިތައް ލިޔެކިޔުންތަކުން ފެންނަން ހުރިކަމަށެވެ. އެގޮތުން، ޗާގޯސްގަ ހުރި ބައެއް ގަބުރުސްތާނުތަކުން ދިވެހި ބަހުން ލިޔެފައިވާ ތަކެތި ފެންނަން ހުންނަ ކަމަށާއި ދިގު މުއްދަތަކަށް އިގްތިސާދީ ގުޅުން ދެމެހެއްޓިކަމުގެ އެތައް ހެކިތަކެއް ހުރި ކަމަށް ވެސް ރައީސް ވިދާޅުވި އެވެ.
ޗާގޯސް އާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަފުޅުދައްކަވަމުން، މިދިޔަ އަހަރުގެ ޖުމްހޫރީ ދުވަހުގެ ރަސްމީ ޖަލްސާގައި ރައީސް ވިދާޅުވީ، ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުން ގެއްލުނު ބައި ހޯދުމަށްޓަކައި މި ސަރުކާރުން ކެނޑިނޭޅި މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ. އެގޮތުން އެ ސަރަހައްދުން ބައެއް "ގެއްލުނީ" ބަޔަކު ގަސްތުގައި ކުރި ކަމަކުން ކަމަށާއި، ގާނޫނާ ހިލާފަށް ރާއްޖޭގެ ކަނޑުން ބައެއް ގެއްލުވާލި އިރު ކަނޑުން ގެއްލުނު ބައި ހޯދަން މި ސަރުކާރުން ރެއާއި ދުވާލު މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
މިކަމާ ގުޅިގެން 2024 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ބޮޑުވަޒީރަށް ރައީސް ސިޓީއެއް ވެސް ފޮނުއްވިއިރު، ސަރުކާރާ ހަވާލުވުމާ އެކު ފުރަތަމަ 100 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކުރާނެ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި "ގެއްލުނު" ކަމަށް ބުނާ ކަނޑުގެ ބައި ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ހިމަނައި އެ މަސައްކަތް ބަންޑާރަ ނައިބުގެ އޮފީހުން ފެށި އެވެ. އަދި އެ މަސައްކަތަށް ހާއްސަ ކޮމިޓީއެއް ނަގައި ބޭރުގެ ތަޖުރިބާކާރުންގެ އެހީތެރިކަން ވެސް ހޯދި އެވެ.
ޗާގޯސްއަކީ، 1814 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އިނގިރޭސިންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތް ރަށްތަކެކެވެ. 1960 އާއި 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒު ޑިއޭގޯ ގާސިއާއަށް ޖާގަ ދިނުމަށްޓަކައި އިނގިރޭސިވިލާތުން ވަނީ އެ ރަށްތަކުން ޗާގޯސްގަ އޭރު އުޅުނު މީހުން ގަދަކަމުން ބާލުވާފަ އެވެ. އޭރު އެތަނުގެ އާބާދީއަކީ ގާތްގަޑަކަށް 2،000 މީހުންނެވެ. އިިނގިރޭސިން ޗާގޯސްގެ ރަށްތަކަށް ވެރިވެގަތީ 1965 ވަނަ އަހަރު މޮރިޝަސް އެ ގައުމުގެ އިސްތިއުމާރުގެ ދަށުގައި އޮތްއިރެވެ. އަދި، ޑިއެގޯ ގާސިއާގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް ގާއިމުކޮށް ހިންގުމަށް ކުއްޔަށް ދީފައިވަނީ 2036ގެ ނިޔަލަށެވެ.
ޗާގޯސްގެ މައްސަލައިގައި މޮރިޝަސް އިން ވަނީ 2018 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސި ވިލާތް އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (އައިސީޖޭ) އަށް ގެންގޮސްފަ އެވެ. އޭގެ އެއް އަހަރު ފަހުން، 2019 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ޗާގޯސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އޮންނާނީ މޮރިޝަސް އަށް ކަމަށެވެ.
މީގެއިތުރުން، މޮރިޝަސް އިން ވަނީ އިންޓަނޭޝަނަލް ޓްރައިބިއުނަލް ފޯ ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ (އިޓްލޮސް) އަށްވެސް މައްސަލަ ހުށަހަޅާފަ އެވެ. އެއީ ޗާގޯސްއަށް ހިނގާނީ މޮރިޝަސްގެ ބާރު ކަމަށް ވާތީ ދިވެހިރާއްޖެ އާއި ޗާގޯސްގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދާ ފުށުއަރާ ހިސާބުގެ އިން ވަކިކޮށްދިނުމަށެވެ. އިޓްލޮސް އިން ވެސް ނިންމީ ޗާގޮސްގެ މައްޗަށް އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ ބާރު ނުހިނގާނެ ކަމަށެވެ.
